Toplist

Top 12 Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn hay nhất

Trần Quốc Tuấn là danh tướng kiệt xuất của dân tộc, ông lập nhiều chiến công lớn với ba lần xua tan quân Nguyên Mông xâm lược. Tác phẩm “Hịch tướng sĩ” được viết vào thời gian trước cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông xâm lược VN lần thứ 2. Lúc này quân giặc rất mạnh, muốn đánh bại chúng phải có sự tán thành, ủng hộ của toàn dân, toàn quân. Vì vậy, Trần Quốc Tuấn đã viết bài hịch này để lôi kéo tướng sĩ hết lòng đánh giặc. Mời chúng ta xem thêm một số trong những bài văn phân tích áng văn chính luận xuất sắc mà Toplist tổng hợp trong nội dung bài viết dưới phía trên.

1


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 1

Trần Quốc Tuấn (1231 – 1300) – người đã được vua Trần giao cho thống lĩnh quân đội, đã lãnh đạo cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên thắng lợi vẻ vang. Người nổi tiếng là biết trọng kẻ sĩ thu phục nhân tài. Trần Quốc Tuấn là một người hero dân tộc, nhà quân sự thiên tài, lòng yêu nước của ông nước thể hiện rõ qua văn bạn dạng “Hịch tướng sĩ”, văn bạn dạng khuyến khích tướng sĩ học tập cuốn “Binh thư yếu lược” do ông biên soạn.

Trước sự việc lâm nguy của tổ quốc, lòng yêu nước thiết tha của vị tướng soái Trần Quốc Tuấn được thể hiện ở lòng căm thù sục sôi quân cướp nước. Ta hãy nghe ông kể tội ác của giặc: “Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, vét của kho có hạn, thật khác nào đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai ương về sau!”.

Tác giả gọi giặc là “cú diều, dê chó, hổ đói” không những vạch trần sự tham lam, gian ác mà còn vạch rõ dã tâm xâm lược của giặc; thể hiện sự khinh bỉ, khinh ghét tột độ. Không chỉ là kể tội ác của giặc mà Trần Quốc Tuấn còn bày tỏ nỗi đau xót trước nỗi nhục của quốc thể, nỗi đau đớn xót xa.

Này là triệu chứng của sự sẵn sàng xả thân để rửa nhục cho nước, để bảo vệ nền độc lập của dân tộc, khát vọng nước xả thân cho nước: “Chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan, uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa ta cũng vui lòng”.

Qua bài hịch, Trần Quốc Tuấn không những thể hiện lòng căm thù sục sôi quân cướp nước mà còn thể hiện ý chí quyết chiến, quyết thắng, quyết xả thân cho độc lập dân tộc. Ông vạch ra hai con đường chính – tà cũng là một con đường sống chết để thuyết phục tướng sĩ. Trần Quốc Tuấn biểu lộ một thái độ dứt khoát: hoặc là địch hoặc là ta, không tồn tại vị trí chông chênh cho những kẻ bàng quan trước thời cuộc.

“Giặc với ta là quân địch không đội trời chung, những ngươi cứ điềm nhiên không biết rửa nhục, không lo ngại trừ hung, không dạy quân sĩ, chẳng khác nào quay mũi giáo mà chịu đầu hàng, giơ tay mà không chịu thua giặc. Nếu vậy rồi phía trên sau lúc giặc đã dẹp yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa?”, này là lời động viên tới mức tối đa ý chí và quyết tâm chiến đấu của mọi người.

Tình yêu thương chân thành, tha thiết giành riêng cho tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn đều được xuất phát từ lòng nhân hậu từ lòng yêu nước. Với quân sĩ dưới quyền, Trần Quốc Tuấn luôn luôn đối xử như với con mình, với những người quen: “Những ngươi cùng ta coi giữ binh quyền đã lâu ngày, không tồn tại mặc thì ta cho áo, không tồn tại ăn thì ta cho cơm trắng; quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì ta cấp bổng; đi thủy thì ta cho thuyền, đi dạo thì ta cho ngựa; lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà thong thả thì cùng nhau vui cười”.

Này là mối ân tình giữa chủ và tướng nhằm mục tiêu khuyến khích ý thức trách nhiệm và nhiệm vụ của mỗi người so với lẽ vui tôi cũng như tình cốt nhục. Chính tình yêu thương tướng sĩ chân thành tha thiết mà Trần Quốc Tuấn đã phê phán những triệu chứng sai, đồng thời cùng lúc chỉ ra rằng cho tướng sĩ những hành vi đúng nên theo, nên làm. Những hành vi này đều xuất phát từ ý chí quyết chiến, quyết thắng quân địch xâm lược.

Này là sự do dự trước trạng thái tướng sĩ không biết phiền lòng cho tổ quốc: không thấy lo, thấy thẹn lúc nhà vua và tổ quốc bị quân địch làm nhục; chỉ biết vui thú tiêu khiển, lo làm giàu, ham săn bắn, thích rượu ngon, mê tiếng hát,…

Nguy cơ tiềm ẩn thất bại rất rộng lớn lúc có giặc Mông Thái tràn sang: “cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc, mẹo cờ bạc không thể sử dụng làm mưu lược nhà binh; dẫu rằng ruộng lắm, vườn nhiều, tấm thân quí nghìn vàng khôn chuộc; vả lại vợ bìu con díu; việc quân cơ trăm sự ích chi; tiền của tuy nhiều không mua được đầu giặc, chó săn tuy khỏe không đuổi được quân thù, chén rượu ngon không thể làm cho giặc say chết, tiếng hát hay là không thể làm cho giặc điếc tai.

Lúc lúc này, ta cùng những ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!”. Chính lòng yêu nước mà Trần Quốc Tuấn đã chỉ ra rằng cho tướng sĩ những hành vi nên làm: “Nay ta bảo thật những ngươi: nên nhớ câu “đặt mồi lửa vào giữa đống củi là nguy cơ tiềm ẩn, nên lấy điều “kiềng canh nóng mà thổi rau nguội” “làm run sợ, huấn luyện quân sĩ, tập dượt cung tên”.

Bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc ta nói tóm gọn và Trần Quốc Tuấn nói riêng trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Nó được thể hiện qua lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến, quyết thắng quân địch xâm lược và những tình cảm giành riêng cho tướng sĩ dưới trướng.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)




2


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 2

Nhắc tới Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn là chúng ta nhắc tới một vị tướng uy dũng, văn võ toàn tài và có công rất rộng lớn trong công cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thắng lợi. Mà thậm chí nói, ông là minh chứng cho sự hội tụ hào khí Đông A của triều đại nhà Trần. Đoán trước lấy được lòng quyết tâm phục thù trở lại xâm lược lần hai của quân Nguyên, Quốc công tiết chế Hưng Đạo Vương đã chủ động mở cuộc duyệt binh lớn ở Đông Thăng Long vào tháng 9 năm 1284 và công bố bài Hịch “Dụ chư tì tướng hịch văn” (tức Hịch tướng sĩ).

Mục đích của bài hịch là khuyến khích, lôi kéo tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu của tướng sĩ nhà Trần đồng lòng dốc sức nhất tề đứng lên chống lại quân xâm lược; đồng thời cùng lúc lôi kéo những tướng sĩ ra sức học tập cuốn “Binh gia diệu lí yếu” (Binh gia yếu lược) do chính ông biên soạn để sẵn sàng sẵn sàng cho trận chiến đấu chống quân Nguyên lần hai. Bài Hịch không những có giá trị lịch sử hào hùng quan trọng mà được xem là một tác phẩm văn học trung đại khác biệt của thơ văn Lý – Trần thời kì đó.

Hịch là thể văn nghị luận thời xưa, thường được vua chúa, tướng lĩnh hoặc thủ lĩnh một trào lưu sử dụng để cổ động, thuyết phục hoặc lôi kéo đấu tranh chống thù trong giặc ngoài. Hịch thường được viết theo như hình thức văn biền ngẫu, kết cấu nghiêm ngặt, lý lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục, giọng văn hùng hồn.

Cấu trúc chung của bài Hịch thường gồm bốn phần nhưng vẫn mà thậm chí thay đổi linh hoạt cho thích nghi với mục đích và thẩm mỹ và nghệ thuật lập luận của tác giả. Bài “Hịch tướng sĩ” có những sáng tạo linh hoạt trong cấu trúc, bao hàm có hai phần: nêu vấn đề và xử lý vấn đề. Tuy được viết theo thể Hịch nhưng phía trên là áng văn chính luận xuất sắc, lời văn thống thiết, hình ảnh giàu biểu cảm, mang đậm màu trữ tình.

Mở đầu bài Hịch, với một giọng điệu trò chuyện, tác giả đã nêu lên một loạt những tấm gương “trung thần nghĩa sĩ” đã kiêu dũng xả thân vì nước, vì chủ trong lịch sử hào hùng từ quá khứ xa xưa (Hán, Đường) cho tới “mới phía trên” (Tống, Nguyên) mà ai cũng biết. Cách nêu gương như vậy, một mặt làm tăng thêm tính thuyết phục về một chân lí thông dụng trong xã hội ở mọi thời: đời nào cũng có thể có những hero nghĩa sĩ tiết liệt sẵn sàng bỏ thân để vì nước; đồng thời cùng lúc tác động tới nhận thức của những tướng sĩ : khơi dậy ý thức trung thành, khôn khéo nhắc nhở về bổn phận, trách nhiệm của bậc nam nhi sinh ra trong thời chiến.

Đoạn văn tiếp theo, từ việc nêu những tấm gương sáng trong sử sách, tác giả chỉ ra rằng tình hình tổ quốc hiện nay. Với một giọng điệu xót xa, đau đớn, căm thù ông đã tái hiện những sự việc đang ra mắt ở tổ quốc ta dưới vó ngựa xâm lăng của quân Nguyên Mông, tạo nên bất kể những người dân yêu nước nào thì cũng phải ngậm ngùi, đau xót: “… Ta cùng những ngươi sinh phải thời loạn lạc, lớn gặp buổi gian truân.

Ngó thấy sứ giả đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa,để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vét của kho có hạn. Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai vạ về sau!”.

Người đọc dễ dàng và đơn giản nhận thấy, dưới ngòi bút của tác giả, ông đã thú vật hóa chân dung và thực chất của bọn giặc, khiến cho bọn chúng hiện lên vừa đớn hèn nhu nhược, vừa tham lam ích kỉ, vừa mọi rợ, tàn ác đến mất hết tính người. Lời văn tràn trề niềm phẫn uất, căm tức đến tuyệt đỉnh, thể hiện tâm thế nhất quyết không đội trời chung với giặc và ẩn sau này là khí thế chiến đấu, tinh thần yêu nước mãnh liệt, quật cường của vị chủ tướng thống lĩnh đại quân.

Tấm lòng yêu nước nồng nàn của Trần Quốc Tuấn được thể hiện rõ nhất qua hai câu văn: “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”.

Những câu văn được viết theo như hình thức thể văn biền ngẫu, câu văn ngắn dài sóng đôi, kết phù hợp với giọng điệu dồn dập, gấp gáp đã thể hiện lấy được lòng căm thù giặc, khí thế hero dũng liệt và tinh thần chiến đấu mạnh mẽ và uy lực của tác giả. Ông nguyện xả thân, không tiếc thân mình, sống chết vì tổ quốc. Ta đọc ở phía trên một trách nhiệm công dân cao độ, một ý chí khát vọng lập công mạnh mẽ và uy lực của một bậc trượng phu có lý tưởng sống và chiến đấu cao đẹp, thiêng liêng: quyết tử cho tổ quốc quyết sinh.

Tiếp đến tác giả khơi dậy mối ân tình của tôi so với những tướng sĩ. Mà thậm chí nói, so với những tướng sĩ dưới trướng của ngài, Trần Quốc Tuấn hiện lên như một người thân phụ lớn hết lòng quan tâm, yêu thương, chở che, đùm bọc: “… không tồn tại mặc thì ta cho áo, không tồn tại ăn thì ta cho cơm trắng; quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì ta cấp bổng; đi thủy thì ta cho thuyền, đi dạo thì ta cho ngựa”.

Thậm chí trong loạn lạc thì cùng san sẻ, gánh vác hiểm nguy, cùng nhau sống chết; lúc thời bình thì cùng nhau vui cười. Mối ân tình đó được ông ví như Vương Công Kiên, Cốt Đãi Ngột Lang ngày trước. Trên đây là cách khôn khéo của Trần Quốc Tuân, lúc ông lấy chữ “Tình” ra để mà thức tỉnh quân sĩ, từ đó nhắc nhở họ có ý thức, trách nhiệm so với chủ tướng, vua tôi.

Sau lúc nói về “đạo thần chủ”, tác giả chuyển sang phê phán, trách móc thái độ và hành vi thờ ơ, vô trách nhiệm của những tướng sĩ trước tình hình nguy nan của tổ quốc, của chủ mình. Ông đã phân tích, chỉ ra rằng rất nhiều những sự trải nghiệm cá thể ích kỉ, chỉ biết trốn tránh trách nhiệm so với tổ quốc của những tướng sĩ: nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn. Làm tướng triều đình phải hầu quân giặc mà không biết tức; nghe nhạc thái thường để đãi yến ngụy sứ mà không biết căm.

Hoặc lấy việc chọi gà làm vui đùa, hoặc lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển, hoặc vui thú vườn ruộng, quyến luyến vợ con… Để từ đó, tác giả chỉ ra rằng hai viễn cảnh trái ngược nhau. Thứ nhất, nếu những tướng sĩ cứ có thái độ và hành vi bàng quang, vô trách nhiệm với vận mệnh của tổ quốc thì: mất đi tài sản đất đai, mái ấm gia đình vợ con tan tác chia lìa, xã tắc tổ tông bị giầy xéo; tính mạng con người không những không giữ được mà thanh danh còn ô uế đến muôn đời.

Nhưng ngược lại, nếu những tướng sĩ chăm chỉ huấn luyện, “tập dượt cung tên, khiến cho cho những người người tốt như Bàng Mông, nhà nhà đều là Hậu Nghệ” thì chẳng những đền được nợ nước thù nhà (bêu đầu Hốt Tất Liệt ở cửa khuyết, làm rữa thịt Vân Nam Vương ở Cảo Nhai) mà còn đem lại lợi ích cho bách gia trăm họ, cho bạn dạng thân, mái ấm gia đình đến muôn đời (Thái ấp ta mãi vững chắc; mà bộc lộc những ngươi cũng đời đời trải nghiệm; chẳng những gia quyến của ta được êm ấm gối chăn, mà vợ con những ngươi cũng khá được bách niên giai lão… tên họ những ngươi cũng khá được sử sách lưu thơm).

Thẩm mỹ và nghệ thuật tương phản đã cho thấy hai viễn cảnh đối ngược nhau, Trần Quốc Tuấn đã làm cho những tướng sĩ tự chiêm nghiệm, suy ngẫm về việc mất – được, hại – lợi, sáng – tối mà tự chọn cho mình một đường đi đúng đắn.

Kết thúc bài Hịch, tác giả nêu lên một tư tưởng giáo dục, một nhận thức đúng đắn thâm thúy, ví dụ, này là “đạo thần chủ”. Yêu nước, trung thành với chủ phải được thể hiện bằng hành vi, chăm chỉ tập luyện binh pháp và rèn luyện binh thư. Còn nếu lười biếng, trốn tránh tập luyện, trái lời dạy bảo thì coi như nghịch thù.

Trên đây không những là lời tuyên chiến mạnh mẽ và uy lực với giặc mà được xem là lời tuyên chiến, bác bỏ với mọi tư tưởng đầu hàng, thỏa hiệp đình chiến. Thể hiện lòng quyết tâm gang thép, tinh thần chiến đấu mạnh mẽ và uy lực, cháy bỏng không gì thay đổi được ở vị tướng tài ba Trần Quốc Tuấn.

Về mặt thẩm mỹ và nghệ thuật, mà thậm chí nói bài Hịch đã đạt tới trình độ mẫu mực của thể văn chính luận. Thẩm mỹ và nghệ thuật lập luận nghiêm ngặt, lý lẽ sắc bén, dẫn chứng thuyết phục, có lớp lang, theo trình tự tăng tiến cho tới lúc kết thúc tác phẩm. Giọng văn biến hóa linh hoạt: lúc thì nhẹ nhàng trò chuyện tâm tình thân thiện (đoạn 1); lúc lại đau xót uất ức, căm hờn (đoạn 2); lúc lại hào sảng, vui tươi (đoạn 3); lúc lại nghiêm khắc, rắn rỏi (đoạn 3 và đoạn cuối).

Ngoài ra, bài Hịch còn sử dụng rất tài tình thể văn biền ngẫu với những cặp câu phù hợp uyển chuyển, đăng đối hô ứng nối tiếp nhau trong văn bạn dạng, giúp ý tứ được tung hứng tài tình, thắt buộc nghiêm ngặt, dẫn dắt người đọc đến mục đích sau cùng của người viết. Phép trùng điệp, liệt kê kết phù hợp với những thắc mắc tu từ càng làm tăng thêm sức biểu cảm cho bài hich.

Hình như, từ ngữ hình ảnh bài hịch cũng rất phong phú, sinh động, giàu sức gợi (lúc nói về bọn giặc, tác giả sử dụng từ ngữ vật hóa: uốn lưỡi cú diều, đem thân dê chó, đem thịt mà nuôi hổ đói…). Và trong bài, tác giả cũng sử dụng không hề ít những điển cố, điển tích những rất dễ dàng hiểu, hài hòa và hợp lý, tự nhiên…Toàn bộ đã góp thêm phần tạo sự thành công của bài Hịch.

Tóm lại, “Hịch tướng sĩ” là một văn bạn dạng không những có ý nghĩa lịch sử hào hùng: phản ánh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược, thể hiện lòng căm thù giặc, ý chí quyết chiến, quyết thắng của quân dân ta trong công cuộc bảo vệ biên cương, bờ cõi, mà văn bạn dạng được xem là một tác phẩm văn học, một áng văn chính luận mẫu mực, bậc thầy, rất xứng đáng là “áng thiên cổ hùng văn” của muôn đời.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

3


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 3

Hơn bảy thế kỉ đã trôi qua, Tính từ lúc ngày Hịch tướng sĩ được công bố, âm hưởng hào hùng của nổ như vẫn còn đấy âm vang trong trái tim mỗi người dân đất Việt, gieo vào lòng họ những cảm xúc mãnh liệt và niềm tự hào thâm thúy.

Hịch tướng sĩ là một áng văn nghị luận cổ của văn học trung đại Việt Nam, được viết vào thời điểm giữa thế kỷ XIII, trước cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên lần thứ hai. Tác giả bài Hịch là một danh tướng kiệt xuất của triều Trần, vị chủ tướng của cuộc kháng chiến lúc bấy giờ.

Với trọng trách mà dân tộc phó thác đè nặng trên đôi vai, với nhiệt tình yêu nước cháy bỏng, Trần Quốc Tuấn nung nấu một khát vọng cừ khôi: thắng lợi giặc thù, giữ yên giang sơn bờ cõi. Để khơi dậy ngọn lửa yêu nước và động viên ý chí chiến đấu trong ba quân tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn đã ra lời lôi kéo tướng sĩ bằng một bài Hịch bất hủ: Dụ Chư tỳ tưởng hịch vân – còn gọi là Hịch tướng sĩ văn, áng hùng văn của mọi thời đại.

Chất hùng văn của Hịch tướng sĩ được tạo ra từ thẩm mỹ và nghệ thuật trữ tình hùng biện và tình cảm mãnh liệt, nồng cháy trong tim người hero dân tộc. Tình cảm sục sôi và nhiệt tình yêu nước cháy bỏng, ý chí quyết chiến quyết thắng giặc thù tạo sự chất nhân văn cao đẹp của bài hịch.

Tình cảm ấy trước hết là lòng căm thù giặc thâm thúy, nỗi đau xót chân thành và mãnh liệt lúc thấy tổ quốc bị giầy xéo, tàn phá. Trần Quốc Tuấn đã lột tả thực chất tham lam, hống hách, tàn bạo của bọn giặc: Đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, đòi ngọc lụa thu bạc vàng. Thái độ của Trần Quốc Tuấn vừa căm giận vừa khinh bỉ. Để tỏ lòng căm giận và khinh bỉ của tôi, tác giả đã sử dụng những hình ảnh ẩn dụ để chỉ bọn giặc, coi chúng như những loài cầm thú: cú diều, dê chó, hổ đói.

Trần Quốc Tuấn đã thấu suốt dã tâm của giặc, nhận thức rõ mối đe dọa của Tổ quốc, nguy cơ tiềm ẩn của sự tiêu vong. Đoạn văn không những tiêu biểu cho lòng căm thù giặc, mà còn tiêu biểu cho tinh thần cảnh giác của dân tộc. Sau lúc vạch trần thực chất của bọn giặc, Trần Quốc Tuấn trực tiếp bày tỏ nỗi lòng của tôi: “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa ta cũng vui lòng”.

Nếu như cả bài hịch là hình tượng cái tôi trữ tình yêu nước vĩ đại của Trần Quốc Tuấn thì đoạn văn nó lại tiêu biểu nhất cho tình cảm cao đẹp ấy. Với bút pháp khoa trương không ít có tính chất ước lệ nhưng thống thiết, hào sảng, thích nghi với từ ngữ hùng biện của thể hịch văn, vì thế có sức ngân vang lớn.

Đoạn văn đã thể hiện đậm nét trạng thái sục sôi, hận thù bỏng rát của một trái tim vĩ đại, chất chứa cảm xúc lớn với vận mệnh tổ quốc, sự tồn vong của dân tộc, số phận của nhân dân. Toàn bộ những trạng thái cảm xúc ấy đều được đẩy tới cực điểm. Căm giận thì sục sôi, đau xót thì mãnh liệt: Quên ăn; mất ngủ; ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa.

Từ trái tim vĩ đại sục sôi nhiệt huyết đến ý chí quả quyết muốn hành vi, hi sinh cứu nước, là việc phát triển thích nghi với chuyển biến tâm tư tình cảm của người hero. Sự phát triển của cái tôi trữ tình yêu nước gói gọn trong những ngôn từ: Chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù.

Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gối trong da ngựa ta cũng vui lòng. Chưa lúc nào trong văn học Việt Nam lòng căm thù giặc và nỗi đau xót trước vận mệnh dân tộc lại được triệu chứng thâm thúy, mãnh liệt và xúc động lòng người đến thế! Trực tiếp bày tỏ nỗi lòng, Trần Quốc Tuấn đã là một tấm gương sáng về lòng trung quân ái quốc.

Từ căm thù cháy bỏng đến hành vi giết giặc cứu nước là tất yếu và phải được đặt lên hàng đầu, thà chết chứ không chịu lùi bước. Này là khí phách của một dân tộc hero. Hơn ai hết, Trần Quốc Tuấn nắm rõ rằng ý chí quyết chiến quyết thắng, sẵn sàng xả thân vì nước của vị thống soái toàn quân là yếu tố rất quan trọng, nhưng chưa đủ để tạo sự thắng lợi, cần phải có một sức mạnh tổng hợp. Sức mạnh ấy phải được tạo ra từ sự đồng lòng nhất chí, từ ý chí quyết chiến, quyết thắng giặc thù của cả dân tộc.

Để động viên tới mức tối đa tinh thần của tướng sĩ, cạnh bên việc nêu gương sáng của những trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước trong sử sách, bày tỏ nỗi lòng của tôi, Trần Quốc Tuấn còn khéo khuyến khích tướng sĩ. Trước hết ông nói lại mối ân tình của tôi với tướng sĩ: không tồn tại mặc thì ta cho áo, không tồn tại ăn thì ta cho cơm trắng, quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì ta cấp bổng; đi thủy thì ta cho thuyền, đi dạo thì ta cho ngựa. Thật hiếm có vị chủ tướng nào lại chăm sóc tướng sĩ ân cần chu đáo đến thế! Điều cảm kích hơn là tình cảm chan hòa hiếm có giữa ông với tướng sĩ lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà thong thả thì cùng nhau vui cười.

Nhắc nhở lại ân tình ấy, ông như muốn nhắc nhở họ: ta đôi với những ngươi như vậy sao những ngươi lại thờ ơ, bàng quang đến vô ơn bội nghĩa: thấy chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn… nghe nhạc thái thường để đãi yến mà không biết căm. Đồng thời cùng lúc ông còn chỉ ra rằng cho họ thấy nỗi nhục của chính bản thân mình họ: làm tướng triều đình mà phải hầu quân giặc mà không biết tức.

Trần Quốc Tuấn đã thẳng thắn và nghiêm khắc phê phán thái độ bàng quan thờ ơ, sự ham chơi hưởng lạc của những tướng sĩ, từ những thú vui tầm thường vô bổ: đánh bạc, chọi gà, thích rượu ngon, … đến sự vun vén cá thể ích kỉ: làm giàu, quyến luyến vợ con. Tác giả đã đối lập từng quan điểm sống với thời gian làm việc đánh đuổi quân địch để vạch ra trước thị lực tướng sĩ nguy cơ tiềm ẩn thất bại đáng sợ với những hậu quả ghê gớm khôn lường, gắn với quyền lợi của tướng sĩ và của dân tộc.

Tóm lại chỉ có phát huy ý thức trách nhiệm, danh dự của người làm tướng, từ bỏ lối sống cầu an hưởng lạc, sẵn sàng hành vi đánh giặc giữ nước mới mong báo đáp ân tình với chủ tướng mới bảo vệ được nền độc lập tự chủ của dân tộc. Không làm được như vậy chỉ là một kết cục bi thảm: Nước mất, nhà tan, thanh danh mai một, tiếng xấu để đời. Tình cảm của người hero trào dâng đến đỉnh điểm!

Lân cận tình cảm sục sôi mãnh liệt là thẩm mỹ và nghệ thuật giàu sức biểu cảm. Thẩm mỹ và nghệ thuật ấy được thể hiện ở cách lập luận, giọng điệu, lời văn. Cách lập luận của bài hịch hết sức nghiêm ngặt với sự phối hợp cả lí trí và tình cảm để thuyết phục tướng sĩ. Trần Quốc Tuấn đã nói đến việc ân tình sâu nặng của ông với tướng sĩ, lôi kéo tướng sĩ vì quan hệ tốt đẹp này mà nâng cao trách nhiệm và danh dự của kẻ làm tướng, chung lòng chung sức với ông trong trận chiến.

Trần Quốc Tuấn cũng nói tới tình cảm nhân bạn dạng thân thiết, sâu xa, cao quý, thiêng liêng nhất của mỗi con người (gia quyến, vợ con, mồ mả thân phụ ông, tông niếu xã tắc) sẽ sở hữu được kết cục bi thảm thế nào nếu không chống nổi giặc ngoại xâm.

Giọng điệu của bài Hịch rất phong phú và linh hoạt: lúc thì ôn tồn, thống thiết nghĩa nặng tình sâu, lúc thì chì chiết chua cay, trách mắng nghiêm khắc, lúc thì mỉa mai châm chọc. Cùng với giọng điệu là lời văn giàu cảm xúc, giàu sắc thái biểu cảm, vừa hùng hồn, vừa khúc chiết. Thêm vào này là sự xuất hiện cái tôi trữ tình yêu nước vĩ đại Trần Quốc Tuấn.

Như vậy thẩm mỹ và nghệ thuật trong Hịch tướng sĩ là thẩm mỹ và nghệ thuật trữ tình hùng biện rất giàu cảm xúc, hình tượng và đầy sức thuyết phục, xứng đáng là một siêu phẩm văn chương yêu nước bất hủ của thời đại chống Mông Nguyên nói riêng và mọi thời đại nói tóm gọn.

Hịch tướng sĩ đi vào lịch sử hào hùng văn học như một trong những áng hùng văn tiêu biểu nhất, một bạn dạng hero ca yêu nước bất diệt.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

4


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 4

Triều đại nhà Trần là mốc vàng son của lịch sử hào hùng Việt Nam. Thời kì ấy không những có những vị vua anh minh mà còn tồn tại những vị tướng lĩnh tài ba góp thêm phần tạo sự những thắng lợi lịch sử hào hùng. Trong số đó có Trần Quốc Tuấn vị tướng tài ba giúp nhân dân đánh thắng quân Mông – Nguyên xâm lược. Không chỉ là là một nhà quân sự tốt mà Trần Quốc Tuấn cũng tốt văn chương. “Hịch tướng sĩ” là tác phẩm thể hiện cái tài ấy của ông.

“Hịch tướng sĩ” được viết trước lúc trận chiến kháng Mông – Nguyên xâm lược lần thứ hai ra mắt. Từ đó bài Hịch lôi kéo, cổ vũ động viên những tướng sĩ, quân lính chung sức đồng lòng chống giặc đồng thời cùng lúc chăm chỉ đọc “Binh thư yếu lược”.Mở đầu bài Hịch, Trần Quốc Tuấn nêu những gương sáng trong lịch sử hào hùng. “Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa sống lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho nước.

Kính Đức một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung; Cảo Khanh một lũ tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc.” Có người làm tướng, có người làm quan nhỏ nhưng toàn bộ sẵn sàng chết vì vua, vì chủ, vì tổ quốc, không sợ hiểm nguy, hoàn thành xuất sắc trách nhiệm. Qua đó tác giả muốn khuyến khích tinh thần, lòng trung quân ái quốc của những tướng sĩ.

Sau lúc nêu gương những tướng, những quan công yêu nước lịch sử hào hùng, nhà quân sự tài ba tỏ thái độ khinh ghét quân địch và bày tỏ nỗi lòng của tôi. Trần Quốc Tuấn nêu lên tội ác của giặc: “Đi lại nghênh ngang” “uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình” “đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ”, “đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, vét của kho”. Bằng phương pháp sử dụng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, giọng điệu mỉa mai, châm biếm, nhịp điệu dồn dập thường xuyên, căm thù dồn nén lột tả sự ngang ngược , tham lam, tàn bạo của quân địch.

Từ đó, Trần Quốc Tuấn bày tỏ nỗi lòng của tôi : “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ giận chưa thể xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân ta phơi ngoài nội cỏ, nghìn thây ta bọc trong da ngựa, cũng nguyện xin làm.” Tác giả bày tỏ nỗi niềm căm tức, phiền lòng, đau xót cho tổ quốc, căm thù quân địch, sẵn sàng hi sinh toàn bộ vì tổ quốc.

Bày tỏ nỗi niềm căm thù quân địch đồng thời cùng lúc bài Hịch cũng chỉ ra rằng, phê phán thái độ và hành vi sai trái của những tướng sĩ, để từ đó chỉ ra rằng những việc nên làm. Đã cho thấy những hành vi tầm thường, thiếu trách nhiệm của tướng sĩ : “Làm tướng triều đình đứng hầu quân man mà không biết tức; nghe nhạc thái thường đãi yến sứ ngụy mà không biết căm. Có kẻ lấy việc chọi gà làm vui; có kẻ lấy việc cờ bạc làm thích.

Có kẻ chăm lo vườn ruộng để cung phụng mái ấm gia đình; có kẻ quyến luyến vợ con để thỏa lòng vị kỷ. Có kẻ tính đường sản nghiệp mà quên việc nước; có kẻ ham trò săn bắn mà trễ việc quân. Có kẻ thích rượu ngon; có kẻ mê giọng nhảm” bằng giọng điệu mỉa mai có phần khiển trách. Vì hậu quả sẽ kéo đến nước mất nhà tan. Qua đó Trần Quốc Tuấn muốn phê phán nghiêm khắc lối sống cầu an hưởng lạc, thờ ơ vô trách nhiệm của tướng sĩ.

Bởi vậy Trần Quốc Tuấn tìm ra giả thiết đối lập với hành vi sai trái của tướng sĩ qua việc đọc “Binh thư yếu lược” do ông soạn ra. “ Phải huấn luyện quân sĩ, tập dượt cung tên” tích cực trau dồi binh thư, rèn luyện chăm chỉ,… thì giữ vững tổ quốc, tiếng thơm lưu truyền, mái ấm gia đình niềm vui. Tác giả tìm ra hai đường lối đối lập để nêu cao tinh thần ý chí tự giác, tích cực rèn luyện, sẵn sàng chiến đấu, hi sinh vì tổ quốc.

Qua bài “Hịch tướng sĩ”, người đọc thấy cảm phục và trân trọng Quốc Công Tiết Chế Trần Quốc Tuấn lúc không những là nhà quân sự tài tốt mà còn yêu thương, phiền lòng, quan tâm tới tướng sĩ thứ bậc thấp hơn để từ đó thấy được tình yêu tổ quốc to lớn trong ông.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

5


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 5

Trước cuộc xâm lược của quân Mông – Nguyên lần thứ hai (1285), tình hình giao thiệp giữa chúng và VN rất không thoải mái. Bọn sứ giả trịch thượng, nghênh ngang, yêu sách đủ điều. Thời kỳ hoãn binh không kéo dãn dài được nữa. Phải sẵn sàng mau lẹ hơn.

Trần Quốc Tuấn thấy tình hình tướng lĩnh chưa được sẵn sàng, soạn ra cuốn Binh thư yếu lược là một cuốn sách nói những điều cốt yếu về chiến lược, phương án quân sự, rồi viết bài hịch này đế khuyên răn những tướng lĩnh nhận rõ tình hình bấy giờ, ra sức phân tích binh thư, rèn luyện võ nghệ, sẵn sàng chống giặc. Bài hịch, do đó, coi như là một bài mở đầu cho việc phố biến cuốn sách kia. Không thấy đâu chép thời điểm sáng tác bài văn, nhưng dựa vào nội dung thì phải một thời hạn trước lúc quân Mông – Nguyên xâm lược lần thứ hai.

Hịch là một thể văn lôi kéo chiến đấu. Nó không theo công thức nào. Nó là một bài chính luận. Thường sử dụng văn xuôi, có lúc sử dụng văn biền ngẫu. Đế lôi kéo thành công, phải nêu lý lẽ xác đáng nhưng cơ bản nhằm mục tiêu đoạt được tình cầm. Bài hịch hay thường đậm màu trữ tình. Văn học của ta không nhiều bài hịch lắm.

Nêu gương xả thân vì việc nghĩa của người xưa và của người đương thời, vạch ra tình hình Tổ quốc đang gặp hiểm nguy, bị mối đe dọa… xâm lược, rồi liên hệ phê phán thái độ cầu an hưởng lạc của tướng lĩnh, thức tỉnh họ về trách nhiệm cứu nước. Trần Quốc Tuấn, với tư cách là vị tướng soái nói với cấp lãnh đạo dưới trướng mình, đã lấy tâm trạng mình trò chuyện với họ, thuyết phục họ bằng con đường tình cảm, động viên họ học tập, rèn luyện, giáo dục quân sĩ để sẵn sàng chiến đấu và thắng lợi, toàn bộ nhằm mục tiêu thể hiện một tấm lòng yêu nước thiết tha, một mối thù giặc thâm thúy và một chí quyết thắng sắt đá.

Chính thức phần 1 tác giả nói: Ta thường nghe. Mỏ” lời như vậy là muốn nói một mẩu truyện tâm tình. Chuyện ta thường nghe, thường học tập. Nay ta đem trao đổi với những ngươi đề” những ngươi cùng nghe, cùng suy nghĩ.

Xưa nay có biết bao nhiêu trung thần nghĩa sĩ hành vi không tiếc thân mình. Kẻ cứu vua, người trả thù cho chủ, kẻ mắng giặc dữ, người chống giặc mạnh… Tác giả kể một hơi sáu người đời xưa, và lúc thấy người nghe mình không lấy làm tin thì dẫn luôn luôn bốn gương đời nay.

Trước sau có đến mười người. Nói cho đúng, hành vi của họ đều đáng khen, nhưng cái nghĩa lớn mà vì nó họ hy sinh, xét ra không thực sự một cá thể, chưa tính trong số mười người ấy có hai tên xâm lược, chỉ có hai người thật sự vì nước nhà mà chống giặc. Tuy vậy tác giả đều cho họ vì nước bỏ mình, họ là những bề tôi bậc tháp mà trung nghĩa sáng ngời, lưu danh sử sách, cùng trời đất muôn đời bất hủ, nhăn dân còn đội ơn, đến nay còn lưu tiêng tốt.

Chỉ vì họ không theo thói nữ nhi thường tình, không chịu chết già ở xó cửa, mà dám hi sinh, dám đường đường chống giặc đông gấp trăm lần mình, dám xông vào chỗ lam chướng, xa xôi nghìn trùng. Người xưa, thôi không nói làm gì. Nhưng những người gần phía trên, nào họ có gì quan trọng đặc biệt, họ cũng chỉ là những cấp lãnh đạo thông thường. Họ lập được những thành tích đáng ngợi khen, thì vì sao những ngươi lại không làm được?

Như phần 1 đã nói, là trung thần nghĩa sĩ phải dám xả thân như mười người trên kia. Huống chi tình hình tổ quốc hiện nay đang hiểm nghèo biết mấy!

Non sông đâu phải buổi thanh thản. Ta cùng những người sinh ra phải thời loạn lạc, lớn lên gặp buổi gian truân. Này là nói thật. Năm 1258 quân phong kiến Mông cố đã xâm lược VN lần thứ nhất. Chúng bị ta đánh bại. Tuy nhiên trong suốt hai mươi bảy năm từ đó đến cuộc xâm lược lần thứ hai năm 1285, chúng không hề đế ta yên, mà ngày càng ngang ngược. Thực sự ấy là nỗi đau xót chung của tổ quốc, của ta cùng những ngươi.

Nay thì cảnh tượng từng ngày đang xẩy ra, ta không thế nhắm thị lực không ngó thấy sứ giặc đi nghênh ngang ngoài đường, dám sỉ mắng triều đình, dám bắt nạt tể phụ mà chúng là thứ gì, chỉ là quân dè chó, cú diều mà thôi. Chúng lại lấy thế, thằng nọ thằng kia đòi ngọc lụa, bạc vàng, trong lúc kho của ta có hạn mà lòng tham của chúng không cùng.

Ta thừa biết làm như vậy cũng chẳng khác gì đem thịt mà ném cho hồ đói, thế nào rồi hố cũng vồ ta. Bởi chúng nó đâu chỉ có muốn có bạc vàng, ngọc lụa. Chúng nó giả danh mượn đường để đánh Chiêm Thành, kỳ thực là chúng muốn cướp VN. Cái vạ về sau là cái vạ đó.

Tình hình tổ quốc đang như vậy. Loạn lạc và gian truân nay đang đi đến như vậy. Ta cùng những ngươi cùng chung tình hình. Chủ tướng ghép mình vào với những tướng, share chung với họ tình hình ấy, cùng sinh ra và cùng lớn lèn trong đó, ngang hàng, cùng lứa. Lời nói nghe như thân thiện mà có gì đau xót bên trong. Như có tiếng thở dài, hay một giọng ngậm ngùi đang ẩn giấu. Hỏi người nghe còn lòng nào tách rời mình ra ngoài dòng cảm xúc ấy?

Đoạn 2: Tình hình đã chung ắt cảm xúc cũng phải chung. Cả một quãng từ “Ta thường tới bữa…” đến “ta cũng vui lòng” là điều nung nấu trong tâm trạng tướng soái. Quên ăn, bỏ ngủ, đau, buồn, căm, tức, quyết giết giặc, quyết hy sinh. Tình cảm nào thì cũng cao độ. Quân giặc xúc phạm đến quốc thể, cả triều đình, cả dân tộc, chúng ra mặt cướp nước, coi ta như giun dế, rác rơm.

Chịu làm sao được! Ấy mà phải tạm thời chịu nhịn đề đủ thời hạn sẵn sàng. Sử kế: Vào thời hạn ấy, một lần đại biểu ta tiếp sứ giặc. Đang trao đổi, có gì phật ý, tên sứ trở đầu quạt cầm tay gõ mạnh vào cái đầu trọc của đại biểu ta, phun máu. Vị đại biểu ta không đổi sắc mặt, bình tĩnh lấy khăn lau chỗ máu chảy và tiếp tục trao đối.

Dũng khí có thể hiện thành sấm sét đùng đùng, nhưng cũng có thể có lúc triệu chứng thành vắng lặng. Có điều cái vắng lặng ấy là vắng lặng chứa sấm sét. Ngoài mặt, trước quân thù, trước mọi người, phải giữ đúng thái độ nhẫn nhịn quan trọng. Tuy nhiên trong lòng, ban tối, một mình hay với người tâm phúc, như với những tướng lĩnh của tôi, sao cầm lòng mình (lược mà không đô sôi trào?

Cho nên, phía trên là việc cởi mớ tâm tình sâu kín nhất với ke mình trọn vẹn tin tưởng, với ké mình có thê trưng bày ruột gan được. Cũng chính thức bằng ta và lấy ta làm chú thế: Ta thường tới bữa quèn ăn… ta củng vui lòng. Đế bộc bạch hết mức cho bù lại cái nín nhịn khố tâm thường ngày, nhưng cũng để tướng lĩnh mình nghe, đế truyền cho họ cái lửa nhiệt tình của tôi.

Chủ tướng đã xem xét lại việc mình đối xử với tướng lĩnh có đúng với tinh thần một quân đội mà xấp xỉ coi nhau như thân phụ con không. Một loạt chữ ta cho cũng dính chút quan hệ của chủ tớ, nhưng chú yêu là chứng tỏ sự chăm sóc thật chu đáo, tỉ mỉ, đầy tình thương yêu, trân trọng. Lặp lại và nhấn mạnh ba lần cùng ta, cùng nhau: Cùng ta coi giữ binh quyển, lúc trận mạc cùng nhau sống chết, lúc thong thả cùng nhau vui cười.

Tuy cách quãng chức vị, tuy quan hệ chủ tớ, nhưng là cùng nhau lãnh trách nhiệm chung, cùng nhau làm trách nhiệm chiến đấu, sống chết đều cùng nhau, cùng nhau yên nghỉ lúc thong thả, vui cười đều cùng nhau. Tình cảm thắm thiết này là triệu chứng tốt đẹp của tinh thần “phụ tử chi binh”. Vậy cách đối xử của tướng soái so với cấp dưới là chí tình chí nghĩa.

Đoạn 3: Chủ tướng trưng bày tâm can, tự kiểm điểm cách đối xử đến như vậy mà nhìn lại hàng ngũ tướng tá của tôi thì thê nào? Té ra những ngươi không hề nhục; những ngươi chỉ lo vui chơi, giặc đến thì ta và những ngươi đều bị bắt; ta và những ngươi đều bị mất toàn bộ, ta và những ngươi đều để nhục đến muôn đời; vậy bấy giờ có vui chơi được không? Cho nên những ngươi hãy nghe lời ta biết lo trước, huấn luyện quân sĩ, ai nấy đều tốt, giết được giặc, rửa được thù, thì niềm vui biết bao cho ta, cho những ngươi, lại tiếng thơm lưu để nghìn đời; bấy giờ “không muốn vui chơi phỏng có được không?”.

Lập luận của tướng soái chỉ có thế. Lý lẽ cũng bấy nhiêu. Nói mất thì mới nói đến việc lợi ích thiết thân: mất thái ấp, bổng lộc; gia quyến bị tan, vợ con bị khốn; xã tắc tổ tông bị giầy xéo, phần mộ thân phụ mẹ bị quật lên; thanh danh chẳng còn gì, nhục để trăm năm. Nếu được thì cũng những lợi ích thiết thân ấy: thái ấp vững chắc, bổng lộc đời đời:

Gia quyến, vợ con ấm êm, giai lão; tông miếu tổ tông được tế lễ, thờ cúng; danh hiệu, tên họ, sử sách lưu thơm. Có ý kiến nghĩ là nói lợi ích của chủ tó” trong giai cấp thống trị như vậy này là một hạn chế, tuy vậy lợi ích của giai cấp thống trị bấy giò” vẫn thích nghi với lợi ích của dân tộc.

Tuy nhiên, xét cho kỹ thì nói lợi ích thiết thân như đã nói lại là đi sâu thêm một mức vì nội dung dân tộc không dừng ở lãnh thổ, nó còn bao hàm quyền sinh sống của nhân dân. Con người còn tồn tại nguồn sống: ruộng đất, bổng lộc; gia quyến, vọ” con; mồ mả tố tiên ông bà; tiếng xấu hay tiếng thơm đế đời. Nói cách khác còn tồn tại đời sống vật chất và đời sống tinh thần; ngoài miếng ăn còn tồn tại tình cảm, có văn hóa truyền thống phong tục, có trước thị lực và có mai sau, có trách nhiệm so với hiện tại và đôi với lịch sử hào hùng muôn đời.

Nói lợi ích cá thể thật, nhưng lợi ích cá thể ấy nối sát với trách nhiệm cực kỳ trọng đại là trách nhiệm so với sự mất còn của nước nhà, chính vì nó được đề ra dưới một tiền đề đáng SỢ: Nếu giặc Mông Cổ tràn sang và một giả thiết hào hùng: cỏ thề bêu dược đầu Hốt Tất Liệt ở cửa khuyết, làm rữa thịt Vân Nam Vương ở Cảo Nhai. Vậy đâu được xem là quyền cá thể ích kỷ! Này là quyền lợi thật, nhưng đó cũng là cái xuất phát thiết thân nhất, thiêng liêng nhất, cái nền tảng thân mật nhưng vô cùng thiết thực và vững chắc của lòng yêu nước. Lòng yêu nước sâu xa, thắm thiết luôn luôn luôn luôn bắt nguồn từ tình yêu làng xóm, quê nhà, mái ấm gia đình.

Thì thầm mất, được là giả thiết về tương lai. Trước thị lực là chuyện tướng lĩnh ham vui chơi nên lấy việc vui chơi mà nói. Nào tướng soái có ngăn cấm cái gì. Họ say mê đủ thứ: chọi gà, đánh bạc; vui thú ruộng vườn, quyến luyến vợ con; lo làm giàu, ham săn bắn; thích rượu ngon, mê tiếng hát. sỏ” dĩ phải phê phán là vì vui chơi không phải lúc. Say mê những cái đó thi làm sao chống được giặc?

Cho nên phải biếm họa cho họ thấy: cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc? Mẹo cờ bạc không thể sử dụng làm mưu lược nhà binh; ruộng”lắm vườn nhiều nhưng vẫn không đâu chuộc được tấm thân giặc bắt; vợ bìu con díu, lo sao được việc quân?

Tiền nhiều sao mua được đầu giặc; rượu ngon không làm giặc say chết, tiếng hát hay là không làm giặc điếc tai. Nghe như có giọng vui nhộn nhưng tình thì rất thật, rất trang nghiêm, chừng như có nỗi khổ tâm lớn, mà vì lòng bao dung, độ lượng mênh mông, tướng soái chi đem những thứ vui chơi tầm thường so sánh với sức mạnh quân địch, vạch ra cái bất lực của cái trò say mê trước sức mạnh ấy, cho họ thấy rõ mà thấm thía, nghĩ suy.

Hai lần tướng soái nói lại: Lúc bấy giờ, dẫu những ngươi muốn vui chơi phong có được không? và Lúc bấy giờ, dẫu những ngươi không muốn vui chơi phỏng có được không”? Nhắc nhở lại là tán thành cho vui chơi, nhưng chỉ vui chơi sau thắng lợi. Đó không những là tấm lòng thương yêu mà được xem là trí “óc thoáng rộng. Có phê phán, có nêu cười, nhưng hết sức bao dung và hiếu biết.

Mục đích bài hịch là thức tỉnh. Thức tỉnh kẻ đang ngủ mê. Vậy thì phải lay dậy nhiều lần. Lời văn trở đi trở lại, trùng điệp ck chất, tầng tầng lớp lớp. Hai đoạn ngắn là hai tầng lập luận ck lên nhau, cái sau ngược hẳn với cái trước. Trước là chỉ biết vui chơi, giặc đến sẽ mất hết, muốn vui chơi cũng không được. Sau là chăm lo việc binh, giặc đến đánh thắng, cái gì cũng không mất mà còn được, muốn không vui chơi cũng không được.

Ấy là lấy cái mất đối lập với cái được. Mất thì: không thể, cũng mất; bị nạn, cũng khốn; bị giầy xéo, bị quật lên; bị nhục, khôn rửa, không khỏi, bại trận. Được thì: mãi mãi vững chắc, đời đời trải nghiệm, được ấm êm gối chăn, được bách. niên giai lão; được muôn đời tế lễ, được thờ cúng quanh năm; kiếp này đắc chí, trăm năm về sau tiếng vẫn lưu truyền; không biến thành mai một, sử sách lưu thơm. Này là đối lập cụ thể. Còn đối lập cả mỏ” đầu: Nay những ngươi và Nay ta bảo thật những ngươi; đối lập cả Kết luận: dẫu những ngươi muốn vui chơi phỏng có được không? Với dẫu những ngươi không muốn vui chơi phỏng có được không?

Chọi nhau từng lời một, ví dụ, chan chát, đến phải bật ra chân lý. Trên là đối lập giữa hai đoạn với nhau. Trong những đoạn cũng nhiều tầng nhiều lớp. Thử xem ở đoạn trên.

Chính thức là tầng một. Lặp toàn một lời phủ định: không biết: không biết lo, không biết thẹn, không biết tức, không biết căm. Lại bốn lần không biết, bốn lớp tình cảm sắp xếp từ thấp lên rất cao, trôn trung tâm một tình cảm nhất quán là nhục: nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nước nhục mà không biết thẹn, hầu quân giặc (nhục) mà không biết tức, nghe nhạc của vua trong tiệc đãi ngụy sứ (nhục) mà không biết căm.

Tiếp theo là tầng hai: Rặt lối vui chơi phù phiếm ích kỷ, sắp xếp thành bốn lớp từ vui đùa đến thích mê: lấy chọi gà làm vui đùa, lấy đánh bạc làm tiêu khiển (lớp 1); vui thú ruộng vườn, quyến luyến vợ con (lớp 2); lo làm giàu quên việc nước, ham săn bắn quèn việc binh (lớp 3); thích rượu ngon, mê tiếng hát (lớp 4).

Tầng thứ ba: Nếu giặc Mông Cổ tràn sang. Chỉ những lời bất lực: sao đâm thủng, không thể sử dụng, nghìn vàng khôn chuộc, trăm sự ích chi, không mua, không đuổi, không thể, không thể.

Tầng thứ tư là hậu quả của những tình hình trên. Một lời xuyên suốt toàn bộ: mất, ta những ngươi đều mất. Và cũng bốn lớp nhấn đi nhấn lại bằng bốn cặp: chẳng những mà cùng: chẳng những thái ấp ta không thể, mà bổng lộc những ngươi cũng mất, chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con những ngươi cũng khốn…

Bốn tầng, mỗi tầng bốn lớp. Lớp sau bồi thêm vào cho lớp trước, từ thấp lên rất cao, từ cạn đến sâu, từ nhẹ đến nặng, từ gần đến xa. Bốn tầng xếp thành một lập luận nghiêm ngặt, giản đon, ví dụ, sinh động, đập mạnh vào cảm tính, vào trái tim. Sau cuối tổng kết lại bằng một chữ không to tướng đằng sau thắc mắc quyết định, có sức nặng như một lời quở phạt nhưng lại vẫn êm ái một giọng tâm tình: lúc bấy giờ dẫu những ngươi muốn vui chơi phỏng có được không”?

Đoạn văn tiếp theo cũng có thể có hai tầng, mỗi tầng cũng có thể có hai lớp. Ngừng tuy cũng được xem là chữ không, nhưng đằng sau thắc mắc lại là chữ “có”, lại là xác định “phải vui chơi” vì không vui chơi cũng không được.

Lời văn ở cả hai đoạn đâu phải là lời quở trách, càng không tồn tại giọng điệu sỉ nhục. Này là lời nhỏ to, hơn thiệt đầy bao dung và tin cậy. Người nghe không thấy mình bị vùi dập mà thấy mình vẫn được tín nhiệm, mình sẽ thức tỉnh, mình sẽ tốt giang, mình sẽ đủ thời gian làm việc tiêu diệt quân giặc.

Phần 3 Tuy nhiên, thân thiện không tức là xa rời nguyên tắc, bỏ qua trách nhiệm. Ngay ở phần trên vẫn không quên so sánh với trách nhiệm, không một phút quên lãng nguy cư nước nhà bị xâm lược. Cho nên sau lúc phân tích việc vui chơi, lấy đó làm điều răn, sau lúc động viên tướng tá mà thậm chí làm tròn trách nhiệm một cách vẻ vang, tướng soái lại nêu ra mục đích ví dụ, trực tiếp của bài hịch vù vạch ra hai con đường buộc phải chọn một: Nêu biết chuyên tập sách này theo lời ta dạy bảo thì trọn đời là tôi chủ, nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời ta dạy thì trọn đời là nghịch thù.

Và tướng soái lý luận luôn luôn: Bởi giặc với ta là kể không đội trời chung, những ngươi không lo ngại luyện tập, thì khác gì quay giáo đầu hàng, tay không chịu thua giặc, như vậy còn gì mà không thù? Còn gì mà không muôn đời để thẹn, mặt mủi nào đứng trong trời che đất chở này nữa? Sau cuối ngừng bằng một câu tỏ rõ tấm lòng của tướng soái: Ta viết ra bài hịch này để những ngươi biết bụng ta.

Bụng ấy là thương yêu độ lượng, nhưng vừa ân tình, vừa cương quyết, vừa động viên vừa ép buộc, vừa khuyên lơn vừa kỷ luật. Giọng điệu là tâm tình nhưng lời đã là ra lệnh: nêu nghe là tôi chủ, nếu không biết nghe là nghịch thù. Người nghe vì tình không thể cảm thông, vì lý không thể không biến thành thuyết phục.

Trong văn học nước nhà không mấy bài hịch có giọng tình cảm như bài này. Lý lẽ không đảm bảo xa mà thân mật, không trừu tượng mà ví dụ, lấy người lấy việc mà nêu gương, thu phục chứ ít sử dụng giảng giải, thuyết lý, nhưng toàn bộ đều thấm đượm ân tình, đạo nghĩa của tướng soái theo tinh thần phụ tử chi binh. Bài hịch có những hạn chế nhất định, nhưng chính nhờ tinh thần ấy mà có một sức lay động sâu xa, mãnh liệt.

Lúc được truyền ra thoáng rộng, nó đã làm cho toàn quân toàn dân nức lòng hăng hái giết giặc, phối phù hợp với tác dụng của lời lôi kéo Diên Hồng (đầu năm mới 1285), đưa tới việc thích vào tay hai chữ Sát Thát và nâng cao ngất trời hào khí đời Trần. Cho tới thời nay, bài hịch vẫn còn đấy không thay đổi sức lay động ấy. Nó vẫn là một bài học sẵn sàng chiến đấu và quyết tâm thắng lợi, một lời nhắn nhủ yêu nước thương nhà muôn đời không thôi thúc giục.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

6


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 6

Trong nền văn học Việt Nam có những tác phẩm thành lập để rồi trở thành những áng văn bất hủ cùng thời đại, trải qua biết bao nhiêu sóng gió của thời hạn nhưng vẫn vẹn nguyên giá trị đến tới thời nay. Cùng với tác phẩm Nam Quốc Sơn Hà, Bình Ngô Đại Cáo, Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn cũng là một tác phẩm, một áng văn bất hủ để đời. Vậy điều gì đã tạo sự sức sống ấy?

Hịch tướng sĩ là một áng văn nghị luận cổ của văn học trung đại Việt Nam, được viết vào thời điểm giữa thế kỷ XIII, trước cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên lần thứ hai. Tác giả bài Hịch là một danh tướng kiệt xuất của triều Trần, vị chủ tướng của cuộc kháng chiến lúc bấy giờ.

Với trọng trách mà dân tộc phó thác đè nặng trên đôi vai, với nhiệt tình yêu nước cháy bỏng, Trần Quốc Tuấn nung nấu một khát vọng cừ khôi: thắng lợi giặc thù, giữ yên giang sơn bờ cõi. Để khơi dậy ngọn lửa yêu nước và động viên ý chí chiến đấu trong ba quân tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn đã ra lời lôi kéo tướng sĩ bằng một bài Hịch bất hủ: Dụ Chư tì tưởng hịch vân – còn gọi là Hịch tướng sĩ văn, áng hùng văn của mọi thời đại.

Trước tiên chúng ta đi tìm hiểu về thể loại hịch, này là một thể văn thư cổ mà những tướng lĩnh, vua chúa hoặc người thủ lĩnh một tổ chức, một trào lưu sử dụng để lôi kéo cổ vũ mọi người hăng hái chiến đấu tiêu diệt quân địch. Hịch thường được viết theo lối văn tứ lục, cũng có thể có lúc viết bằng văn xuôi hay thơ lục bát.

Một bài hịch thường được cấu trúc theo ba phần chính:phần đầu: nêu lên một nguyên lí đạo đức hay chính trị làm trung tâm tư tưởng, lí luận; phần giữa: nêu tình trạng đáng ghi chú (thông thường là kể tội quân địch); phần cuối: nêu giải pháp và lời lôi kéo chiến đấu. Hịch viết xong thường được vào ống hịch và do những sứ giả truyền lượn mọi chỗ. Nếu như hịch khẩn cấp thì trên đầu ống hịch thường xuyên có một chùm lông gà (do vậy mà gọi là vũ hịch).

Đoạn văn mở đầu Trần Quốc Tuấn đã nêu gương những hero, những vị trung thân nghĩa sĩ đã mất mình vì nước mà mất đi cả tính mạng con người. Nói cách khác tác giả đang nêu lên nguyên lí đạo đức , trung tâm lý luận tư tưởng để khuyến khích quân sĩ của tôi. Những vị trung thân nghĩa sĩ ấy là “Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Ðế; Do Vu chìa sống lưng chịu giáo, che chở cho cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho nước.

Kính Ðức một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung; Cảo Khanh một lũ tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc”. mà thậm chí nói lập luận của Trần Quốc Tuấn vô cùng dễ hiểu ngắn gọn và súc tích. Ngài nói rằng võ tướng không thể hiểu được thì ngài lại lấy những minh xác thực tế làm cho họ hiểu. Và từ những điều này thì xét về thời điểm họ thành lập thì cũng phải có trách nhiệm với sự tồn vong của tổ quốc.

Sang đoạn tiếp theo tác giả đã trưng bày tố cáo những tội ác mà bọn giặc tạo ra cho tổ quốc ta, đồng thời cùng lúc qua đó ông thể hiện tấm lòng yêu nước và căm thù giặc thâm thúy của tôi. Tội ác của chúng được Trần Quốc Tuấn nêu lên “Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu vàng bạc, để vét của kho có hạn.

Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai vạ về sau !”. này là hàng loạt tội ác của quân giặc, qua những hình ảnh “ nghênh ngang đi giữa đường” “ sỉ mắng triều đình” và những thủ đoạn của con người đã vạch rõ tội ác và thủ đoạn của chúng.

Không những thế tác giả còn thể hiện sự khinh bỉ chúng qua hình ảnh như “ đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ” . đồng thời cùng lúc tác giả tiếp tục bày tỏ lòng yêu nước và căm thù giặc của cá thể mình. “ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ giận chưa thể xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân ta phơi ngoài nội cỏ, nghìn thây ta bọc trong da ngựa, cũng nguyện xin làm”.

Những lời văn chắc nịnh ấy như vang lên một sự căm thù đến tột đỉnh quân địch của tôi, tác giả đã có nhưng lúc quên ăn, nước thị lực đầm đìa, ruột đau như cắt , ý chí kiên cường quyết tâm của Trần Quốc Tuấn cũng thể hiện rõ sự căm thù đó. Dẫu có phải phơi xác ngoài mặt trận thì cũng nguyện xin làm để đánh đuổi bọn xâm lược dê chó kia.

Sau lúc nêu mới ân tình giữa tướng soái và tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn phê phán những hành vi sai của tướng sĩ, đồng thời cùng lúc xác định những hành vi nên làm nhằm mục tiêu thức tỉnh sự tự ý thức, trách nhiệm, tự nhìn nhận lại mình để điều chỉnh suy nghĩ cũng như hành vi của tướng sĩ. Tác giả nêu lên sự thiệt hơn vô tư trong quân đội, đói thì cho cơm trắng ăn, đi thủy thì cho thuyền mà đi dạo thì cho ngựa…nhưng nay chủ nhục mà quân không biết lo.

Tác giả tiếp tục nêu những sai lệch trong quân đội để cảnh tỉnh binh sĩ. Những sai lệch ấy là có người thì mê rượu, cờ bạc, quyến luyến vợ con, làm ruộng vườn để cung phụng mái ấm gia đình, có kẻ lại ham săn bắn mà nhác việc quân. Này là toàn bộ những sai lệch trong quân đội rất rất đáng lo ngại nếu bất chợt giặc Nguyên Mong sang thì nhưng sai lệch ấy, việc làm ấy mà thậm chí cứu tổ quốc được hay là không?. Đợi đến lúc đó vợ con cũng không thể để mà quyến luyến nữa, tổ quốc cũng chẳng phải của tôi mà tiếng nhơ nhuốc còn để lại mãi đời sau, lúc đó thì còn vui được nữa hay là không.

Từ đó Trần Quốc Tuấn nêu lên những việc cần phải làm ngay chính lúc này là triệu tập vào luyện binh pháp, theo Binh Thư Yếu lược để đánh đuổi quân Mông được. Và việc đó đồng nghĩa với việc những người thân hay những thú vui của họ sẽ vẫn còn đấy, lúc ấy vui cũng chưa muộn “Những ngươi ở cùng ta coi giữ binh quyền đã lâu ngày, (. . . ) lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà thong thả thì cùng nhau vui cười. ” , “Lúc bấy giờ, ta cùng những ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!

Chẳng những thái ấp của ta không thể, mà bổng lộc của những ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con những ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giầy xéo, mà phần mộ thân phụ mẹ những ngươi cũng trở nên quật lên. . . ”. từ những lời nói ấy ta như thấy được Trần Quốc Tuấn đã rất khôn khéo với những lời trách móc hay cũng như giáo huấn binh sĩ của tôi.

Nhưng lại có những lúc lời nói ấy không giống của một chủ tướng mà giống người cùng cảnh ngộ với họ hơn. Có thẻ thấy tác giả là một vị tướng tài ba thấu hiểu hết những buồn vui cũng như thú chơi của binh sĩ để từ này mà chấn chỉnh lại. Trước những sai lệch thì như trách móc nhưng sau đó không phải là hình phạt như chém đầu hay đánh đập mà chỉ là những lời khuyên. Điều đó góp thêm phần cho quân sĩ không mất đi người nào mà còn lấy được lòng người, sử dụng liệu pháp mạnh lúc này chỉ khiến cho cho những người ta thêm phần không nể phục.

Nói tóm lại dù là khuyên răn bày tỏ thiệt hơn hay là lời nghiêm khắc cảnh cáo thì cũng đều nhằm mục tiêu khơi dậy ý thức về trách nhiệm, bổn phận của tướng sĩ so với giang sơn xã tắc, đều hướng tới cái đích lôi kéo đồng tâm hiệp lực tiêu diệt quân xâm lược, đối phó với quân địch. Thẩm mỹ và nghệ thuật trong bài cũng mang đến những thuyết phục tuyệt vời cho bài hịch.

Này là thẩm mỹ và nghệ thuật so sánh tương phản để thấy được sự ngông nghênh hống hách và thực chất dê chó của quân địch. Đồng thời cùng lúc với giọng văn lúc nghiêm trang như trách móc, sỉ mắng lúc nhẹ nhàng đồng cảnh ngộ, lúc tha thiết như tâm tình, lúc lại âm vang như thể hiện sự căm tức quân địch để đã mang lại hiệu ứng bất thần đến với binh sĩ.

Toàn bộ những nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật ấy đã mang đến sự bất hủ và thành công cho áng văn này. không những thế cũng chính bởi sự thuyết phục của bài hịch những lời nói, những tâm tư tình cảm của Trần Quốc Tuấn đã thức tỉnh được binh sĩ giúp họ tỉnh lại và chú tâm vào công việc luyện binh pháp hằng ngày. Để rồi đi đến một kết quả mong đợi và tốt đẹp này là thắng lợi quân Nguyên Mông một cách huy hoàng.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

7


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 7

Trong dòng chảy của tinh thần yêu nước xuyên suốt tiến trình văn học trung đại Việt Nam, “Hịch tướng sĩ” của tác giả Trần Quốc Tuấn là một trong những tác phẩm tiêu biểu nêu cao tinh thần quyết chiến quyết thắng- triệu chứng triệu tập nhất cho tinh thần yêu nước lúc bấy giờ. Thành lập và hoạt động vào khoảng trước cuộc kháng chiến chống Mông- Nguyên lần thứ hai (1285), “Hịch tướng sĩ” đã nêu cao tinh thần chống giặc ngoại xâm, trở thành đỉnh tối đa của văn học yêu nước thời Trần.

Mở đầu tác phẩm, tác giả Trần Quốc Tuấn đã nêu bật những tấm gương vinh danh sử sách để khuyến khích chí lập công lập danh và tinh thần hi sinh vì sự nghiệp bảo vệ giang sơn bờ cõi của những tướng sĩ. Này là những bậc trung thần nghĩa sĩ: có người là tướng lĩnh như Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, có người thông thường như Thân Khoái, Kính Đức, Cảo Khanh và cả những tấm gương đời xưa ở thời Xuân thu, Chiến quốc, triều đại nhà Hán, nhà Đường, thời Tống, thời Nguyên. Tác giả nêu gương sáng với mục đích khuyến khích tinh thần kiêu dũng và lí tưởng chân chính của người tướng sĩ “cùng trời đất muôn đời bất hủ”.

Ở phần tiếp theo của tác phẩm, tác giả đã miêu tả chân thực tội ác và sự ngang ngược của giặc để khơi gợi lòng căm thù và tự tôn dân tộc. Tác giả đã vận dụng lối nói ẩn dụ với những từ ngữ vô cùng khác biệt như “lưỡi cú diều”, “thân dê chó” để diễn tả lòng căm thù và cái nhìn coi thường so với quân địch xâm lược để khuyến khích tinh thần yêu nước quật cường.

Và lòng căm thù đó đã được kết tinh cao độ qua những lời giãi bày trực tiếp vô cùng chân thành: “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù. Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng”.

Tác giả đã trực tiếp thể hiện thái độ không khoan nhượng trước quân địch để truyền lửa tới những binh lính dưới quyền, tạo ra âm hưởng kiên cường và bị tráng cho bài hịch. Đồng thời cùng lúc cho thấy quan điểm của tác giả về tinh thần yêu nước cũng như mục đích cừ khôi mà bài hịch muốn hướng tới: yêu nước thì phải chiến đấu, phải diệt giặc để bảo vệ bờ cõi.

Và để biến tinh thần yêu nước trở thành lí tưởng, hành vi đúng đắn, tác giả đã lên án, phê phán thái độ, hành vi sai trái của những tướng sĩ đồng thời cùng lúc nêu ra những hành vi đúng đắn mà người ta nên làm. Tác giả đã vạch rõ ranh giưới giữa hai con đường chính- tà để thuyết phục tướng sĩ.

Dưới quan điểm của tác giả, những việc làm tưởng như nhỏ nhặt, bao hàm thú vui chọi gà, cờ bạc, ham săn bắn,… là những hành vi xô lệch và là triệu chứng của thói ăn chơi hưởng lạc, nhất là trong bối cảnh tổ quốc phải đương đầu với mối đe dọa xâm lăng.

Điểm mới mẻ trong bài hịch này là tác giả đã đề ra mối quan hệ giữa vương quốc dân tộc và mái ấm gia đình, giữa cái chung và cái riêng: thái ấp, bổng lộc không thể; gia quyến, vợ con khốn cùng, tan nát mà xã tắc, tổ tông bị giầy xéo: thể hiện rõ quan điểm nước mất nhà tan. Bởi vậy, việc đúng đắn mà mỗi một người nên làm là chăm lo “tập dượt cung tên, khiến cho cho những người người tốt như Bàng Mông, nhà nhà đều là Hậu Nghệ” để bảo vệ giang sơn bờ cõi.

Bằng tinh thần yêu nước cùng tấm lòng của một vị chủ tướng có trách nhiệm, Trần Quốc Tuấn đã viết nên một bài hịch vô cùng xúc động, nhưng đồng thời cùng lúc cũng rất quyết liệt, mạnh mẽ và uy lực về tinh thần giải phóng, đấu tranh chống lại giặc ngoại xâm. Tinh thần quyết chiến quyết thắng trở thành xương sống link những phần trong bài hịch, tạo sự gắn kết hữu cơ và thống nhất.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

8


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 8

Triều đại nhà Trần là mốc vàng son của lịch sử hào hùng Việt Nam. Thời kì ấy không những có những vị vua anh minh mà còn tồn tại những vị tướng lĩnh tài ba góp thêm phần tạo sự những thắng lợi lịch sử hào hùng. Trong số đó có Trần Quốc Tuấn vị tướng tài ba giúp nhân dân đánh thắng quân Mông – Nguyên xâm lược.

Không chỉ là là một nhà quân sự tốt mà Trần Quốc Tuấn cũng tốt văn chương. “Hịch tướng sĩ” là tác phẩm thể hiện cái tài ấy của ông“Hịch tướng sĩ” được viết trước lúc trận chiến kháng Mông – Nguyên xâm lược lần thứ hai ra mắt. Từ đó bài Hịch lôi kéo, cổ vũ động viên những tướng sĩ, quân lính chung sức đồng lòng chống giặc đồng thời cùng lúc chăm chỉ đọc “Binh thư yếu lược”.

Mở đầu bài Hịch, Trần Quốc Tuấn nêu những gương sáng trong lịch sử hào hùng. “Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa sống lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho nước. Kính Đức một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung; Cảo Khanh một lũ tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc.” Có người làm tướng, có người làm quan nhỏ nhưng toàn bộ sẵn sàng chết vì vua, vì chủ, vì tổ quốc, không sợ hiểm nguy, hoàn thành xuất sắc trách nhiệm.

Qua đó tác giả muốn khuyến khích tinh thần, lòng trung quân ái quốc của những tướng sĩ.Sau lúc nêu gương những tướng, những quan công yêu nước lịch sử hào hùng, nhà quân sự tài ba tỏ thái độ khinh ghét quân địch và bày tỏ nỗi lòng của tôi. Trần Quốc Tuấn nêu lên tội ác của giặc: “Đi lại nghênh ngang” “uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình” “đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ”, “đòi ngọc lụa, thu bạc vàng, vét của kho”.

Bằng phương pháp sử dụng những hình ảnh ẩn dụ, so sánh, giọng điệu mỉa mai, châm biếm, nhịp điệu dồn dập thường xuyên, căm thù dồn nén lột tả sự ngang ngược , tham lam, tàn bạo của quân địch. Từ đó, Trần Quốc Tuấn bày tỏ nỗi lòng của tôi : “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ giận chưa thể xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân ta phơi ngoài nội cỏ, nghìn thây ta bọc trong da ngựa, cũng nguyện xin làm.”

Tác giả bày tỏ nỗi niềm căm tức, phiền lòng, đau xót cho tổ quốc, căm thù quân địch, sẵn sàng hi sinh toàn bộ vì tổ quốc.Bày tỏ nỗi niềm căm thù quân địch đồng thời cùng lúc bài Hịch cũng chỉ ra rằng, phê phán thái độ và hành vi sai trái của những tướng sĩ, để từ đó chỉ ra rằng những việc nên làm. Đã cho thấy những hành vi tầm thường, thiếu trách nhiệm của tướng sĩ : “Làm tướng triều đình đứng hầu quân man mà không biết tức; nghe nhạc thái thường đãi yến sứ ngụy mà không biết căm.

Có kẻ lấy việc chọi gà làm vui; có kẻ lấy việc cờ bạc làm thích. Có kẻ chăm lo vườn ruộng để cung phụng mái ấm gia đình; có kẻ quyến luyến vợ con để thỏa lòng vị kỷ. Có kẻ tính đường sản nghiệp mà quên việc nước; có kẻ ham trò săn bắn mà trễ việc quân. Có kẻ thích rượu ngon; có kẻ mê giọng nhảm” bằng giọng điệu mỉa mai có phần khiển trách.

Vì hậu quả sẽ kéo đến nước mất nhà tan. Qua đó Trần Quốc Tuấn muốn phê phán nghiêm khắc lối sống cầu an hưởng lạc, thờ ơ vô trách nhiệm của tướng sĩ.Bởi vậy Trần Quốc Tuấn tìm ra giả thiết đối lập với hành vi sai trái của tướng sĩ qua việc đọc “Binh thư yếu lược” do ông soạn ra. “ Phải huấn luyện quân sĩ, tập dượt cung tên” tích cực trau dồi binh thư, rèn luyện chăm chỉ,… thì giữ vững tổ quốc, tiếng thơm lưu truyền, mái ấm gia đình niềm vui.

Tác giả tìm ra hai đường lối đối lập để nêu cao tinh thần ý chí tự giác, tích cực rèn luyện, sẵn sàng chiến đấu, hi sinh vì tổ quốc.Qua bài “Hịch tướng sĩ”, người đọc thấy cảm phục và trân trọng Quốc Công Tiết Chế Trần Quốc Tuấn lúc không những là nhà quân sự tài tốt mà còn yêu thương, phiền lòng, quan tâm tới tướng sĩ thứ bậc thấp hơn để từ đó thấy được tình yêu tổ quốc to lớn trong ông.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

9


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 9

Nhắc đến Hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn là nhắc đến một vị tướng kiệt xuất với thời gian làm việc lãnh đạo tài ba và tấm lòng yêu nước thiết tha. Bằng tài năng và khả năng cầm quân của tôi mà ông đã dành nhiều thắng lợi vẻ vang cho nhân dân nhà Trần. Năm 1285, vào trước lúc ra mắt cuộc kháng chiến Mông- Nguyên, ông đã viết nên bài Hịch tướng sĩ nhằm mục tiêu khuyến khích tinh thần đấu tranh và học tập của những tướng sĩ trong quân đội. Trên đây thực sự là một áng văn bất hủ thể hiện rõ tư tưởng yêu nước và lòng quyết tâm chống lại quân địch xâm lược.

Mở đầu lời lôi kéo, tác giả đã dẫn ra hàng loạt những vị hero nghĩa sĩ trung quân ái quốc như Kỉ Tín, Dự Nhượng, Do Vu, Kính Đức,…..Họ đang không ngại cái hi sinh cũng không tham thói nữ nhi, tửu sắc, một lòng phò trợ những vị vua, tướng lĩnh của tôi. Đó được xem là Vương Công Kiên lãnh đạo đội quân tuy nhỏ mà khiến cho quân Mông Cổ phải rút lui sau bao tháng cầm cự, là Cốt Đãi Ngột Lang xông pha nghìn trùng đi đánh bại quân Năm Chiếu.

Toàn bộ họ đều là những gương sáng, lưu danh sử sách muôn đời, từ xưa đến nay, hào kiệt, anh tài đâu kể hết. Này là một niềm tự hào của Trần Quốc Tuấn lúc nghĩa về thế hệ đi trước đồng thời cùng lúc như một lời nhắc nhở, khuyến khích những tướng lĩnh tự xem lại bạn dạng thân mình, nỗ lực hết mình lập công danh cho tổ quốc, nhân dân.

Sau lúc nêu gương những anh tài nghĩa sĩ, Trần Quốc Tuấn tiếp tục nêu rõ tình trạng của tổ quốc giữa buổi thời loạn lạc, quân giặc tàn ác :”Lén nhìn sứ ngụy đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn tấc lưỡi cú diều mà lăng nhục triều đình; đem tấm thân dê chó mà khinh rẻ tổ phụ. Ỷ mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa để phụng sự lòng tham khôn cùng; khoác hiệu Vân Nam Vương mà hạch bạc vàng, để vét kiệt của kho có hạn. Thật khác nào đem thịt ném cho hổ đói, tránh sao khỏi tai ương về sau. Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột”.

Sự căm thù tội ác tham tàn của bọn giặc khiến cho tác giả vạch trần sự bạc nhược, ích kỉ, đê hèn của chúng. Quân giặc ngang ngược coi trời đất bằng vung, chẳng màng đến đời sống khổ cực, lầm than của bao người mà nhẫn tâm bòn rút sức lực, của cải của nhân dân. Nỗi tàn ác ấy trời đất đã rõ, muôn người đều biết, vậy mà chúng vẫn điêu ngoa, xảo trá, điều đó càng khiến cho vị tướng đau đáu nỗi lòng, phiền lòng cho vận nước, cho nhân dân: “Ta thường tới bữa quên ăn……ta cũng vui lòng”. Một nỗi niềm khôn tả của tấm lòng kẻ yêu nước.

Vì thương dân, vì lo sợ rằng rồi quân giặc sẽ càng hống hách mà ngày đêm không ngủ được, lòng đau đớn thấy, mối hận quân thù ngày càng lớn. Ý thức dân tộc càng khiến cho vị tướng lĩnh thêm khả năng, nguyện hi sinh cả thân xác mình để giết chết lũ quân thù ngạo mạn kia mới mãn nguyện, vui lòng. Vì tổ quốc yên bình thì tính mạng con người có đáng là bao, này là một tâm hồn cao đẹp của một trung thần, hào kiệt.

Bằng giọng tâm tình và chân thành, tác giả nói lại những ân tình của một vị lĩnh tướng với nghĩa quân của tôi. Ông xem họ như huynh đệ, như người thân ruột thịt, cùng nhau share những khó khăn, thiếu thốn, cùng nhau xông pha chiến trận, vui cười, ai cũng khá được đối đãi tử tế, chân tình biết bao: “Những ngươi ở cùng ta….ngày trước cũng chẳng kém gì”.

Sau đó, Trần Quốc Tuấn thẳng thắn chỉ ra rằng những điều đáng trách của những nghĩa sĩ, họ có những ý nghĩ tầm thường, thiếu trách nhiệm lúc nghiễm nhiên ăn chơi, vui đùa trước cảnh nhân dân lầm thân, loạn lạc. Đồng thời cùng lúc, xác định những hậu quả vô cùng đau lòng lúc giặc Mông xâm chiếm: “Nếu như có giặc Mông Thát tràn sang thì cựa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc…… những ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không?”.

Bằng giọng văn nghiêm khắc, lời bày tỏ thống thiết, chân thành Trần Quốc Tuấn mong muốn chấn chỉnh suy nghĩ, hành vi của những nghĩa sĩ trong quân đội mình. Phải nhận thức đúng đắn vào trò và trách nhiệm của tôi, hành vi vì nghĩa lớn, vì việc trọng, không vì những đam mê, cám dỗ tầm thường mà bỏ bê tổ quốc, bỏ bê bạn dạng thân mình.

Từ đó, Trần Quốc Tuấn tiếp tục khuyên răn, lý luận, hướng dẫn những hành vi cần phải làm, nên làm của những quân đội ta lúc bấy giờ với những thành quả đạt được nếu tích cực rèn luyện “Nay ta chọn lựa binh pháp những nhà hợp thành một tuyển, gọi là Binh Thư Yếu Lược. Nếu những ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời ta dạy bảo, thì trọn đời là thần tử; nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời ta dạy bảo thì trọn đời là nghịch thù”.

Bài hịch tuy ngắn gọn nhưng đã phản ánh được tinh thần của thời đại, hào khí Đông A. Hịch tướng sĩ chứa chan tấm lòng yêu nước, nỗi căm hận quân thù và tinh thần quyết thắng. Với những lời lẽ sắc bén, hợp lý, chân tình, Trần Quốc Tuấn đã lay động được tấm lòng của hàng nghìn nghĩa sĩ, thôi thúc họ sống và rèn luyện, chiến đấu hết mình vì nước Việt thân yêu.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

10


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 10

Trần Quốc Tuấn là một vị tướng tài đã có công lớn trong hai cuộc kháng chiến chống giặc Mông. Tác phẩm “Hịch tướng sĩ” được thành lập trước cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – mông lần thứ hai mang tình yêu tha thiết, nồng nàn của ông giành riêng cho quê nhà, tổ quốc. Đồng thời cùng lúc, tác phẩm còn được xem là lời hiệu triệu toàn quân trước ngày ra trận.

Là một vị tướng kiệt xuất, Trần Quốc Tuấn yêu nước tha thiết và hết lòng tận trung với dân, với nước. Nên lúc thấy giặc ngoại xâm ngang tàng, dám coi thường tổ quốc, sỉ nhục vua quan, ông tố cáo chúng bằng lời lẽ đanh thép: “ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê cho mà bắt nạn tể phụ”.

Ta lại càng căm tức hơn lúc chúng dám vơ vét tài sản của nhân dân: “thác mệnh hốt tất liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng, để vơ vét của kho có hạn.” Tìm ra những dẫn chứng về việc tàn bạo, tham lam của giặc, Trần quốc Tuấn đã khơi dậy lòng căm thù và ý chí chiến đấy của toàn thể nhân dân, tướng sĩ.

Trước nỗi nhục mất nước, dân tộc rớt vào cảnh lâm nguy, một vị tướng tài không khỏi trằn trọc do dự, phiền lòng: “Ta thường đến bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa”. Ông đau đáu nhìn vận nước đang suy mà căm thù lũ giặc, quyết không đội trời chung: “xả thịt lột da, nuốt gan, uống máu quân thù.” Ông nguyện hi sinh bạn dạng thân để đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành lại độc lập cho dân tộc: “dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa, ta cũng vui lòng.”

Không chỉ là một lòng vì nước quên thân, Trần Quốc Tuấn được xem là một vị tướng biết yêu thương những binh sĩ như những người bạn bè cùng nhau xông pha ngoài mặt trận: “không tồn tại mặc thì ta cho cơm trắng, không tồn tại ăn thì ta cho cơm trắng, quan nhỏ thì ta thăng chức, lương ít thì ra cấp bổng, đi thủy thì cho thuyền, đi dạo thì ta cho ngựa”. Bởi vậy, những binh sĩ vừa khâm phục đức hi sinh của ông và lại vừa cảm thấy thân mật, cảm động trước những ân tình ông giành riêng cho họ.

Tuy vậy tuy nhiên với sự quan tâm tới những binh sĩ, ông cũng phê phán nghiêm khắc những tư tưởng, ý thức sai trái của họ: “thấy nước nhục mà không biết lo, thấy chủ nhục mà không biết thẹn, làm tướng triều đình phải hầu quân giặc mà không biết tức”.

Ông cũng phê bình gay gắt những người chỉ ham chơi mà bỏ bê trách nhiệm, nhất là lúc tổ quốc đang lâm nguy: “lấy việc chọi gà làm vui đùa, lấy việc đánh bạc làm tiêu khiển, hoặc vui thú vườn ruộng, hoặc quyến luyến vợ con, hoặc lo làm giàu mà quên việc nước, hoặc ham săn bắn mà quên việc binh, hoặc thích uống rượu, hoặc mê ca hát.” Trần Quốc Tuấn đã làm thức tỉnh biết bao binh sĩ để họ ý thức được những việc làm sai trái của chính mình, để từ này mà thay thế, trở lại với trách nhiệm mà bạn dạng thân cần đảm đương lúc này. Đó đó là cùng nhau đoàn kết, rèn luyện và chiến đấu với quân thù, bảo vệ tổ quốc.

“Hịch tướng sĩ” thực sự là một áng văn bất hủ cho thấy Trần Quốc Tuấn không những là một vị tướng tài yêu tổ quốc, có thời gian làm việc thu phục lòng người mà được xem là một tài năng văn chương xuất chúng. Với giọng văn đanh thép chứa đầy những suy tư về vận mệnh dân tộc, tên tuổi ông sẽ mãi tỏa sáng trên những trang văn học, trang sử vàng của dân tộc Việt Nam.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

11


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 11

Thế kỉ XIII, tổ quốc Đại Việt liên tục đứng trước mối mối đe dọa của giặc Nguyên. Chiến đấu để độc lập, tự chủ, hay đầu hàng để chịu mất nước, nô lệ? Vua tôi nhà Trần đã quyết chọn con đường chiến đấu. Nhưng làm sao để mà thậm chí chọn được con đường ấy? Trần Quốc Tuấn đã tìm ra một lời giải đáp vừa thấu lí vừa đạt tình trong bài ‘Hịch tướng sĩ‘ bất hủ của tôi. Bài hịch, mặc dầu là một bài văn chính luận, nhưng có những đoạn văn đọc lên nghe rất thống nhất, tràn trề tình cảm như đoạn ông viết về lòng căm thù so với quân giặc.

Trần Quốc Tuấn viết:

‘…Huống chi, ta cùng những ngươi sinh ra phải thời rối ren, lớn lên gặp buổi khó nhọc’. Không phải riêng ta hay riêng những ngươi, mà ta ‘cùng những ngươi’. Nói thế Trần Quốc Tuấn đã share tâm sự của tôi cùng với những tướng sĩ, cũng là chia một chân lí của thời đại: trong thời bình, cương vị của mọi người mà thậm chí không giống nhau, nhưng lúc tổ quốc bị lâm nguy, nền tự chủ của tổ quốc bị mối đe dọa hoặc nếu mất nước thì toàn bộ mọi người, không trừ ai, sẽ giống nhau trước nỗi nhục chung, nỗi khổ chung của kẻ mất nước.

Bởi vậy, nỗi nhục sau phía trên không phải của riêng ai: ngó thấy sứ giặc đi lại nghêng ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ… Những sự việc như vậy mà thậm chí nhiều người đã biết một cách riêng không liên quan gì đến nhau và ví dụ, đã được vị tướng họ Trần khối hệ thống lại, dựng thành một bức tranh sinh động về hành vi láo xược của sứ nhà Nguyên.

Ông chỉ nêu lên ba sự việc của bọn chúng: đi lại nghênh ngang, sỉ mắng triều đình, bắt nạt tể phụ (tức là bậc đứng đầu trong số quan), kèm theo những hình ảnh diễn tả đầy căm giận: ‘uốn lưỡi cú diều’, ‘đem thân dê chó’. Những sự việc đó nhằm mục tiêu nói lên điều gì? Danh dự của tổ quốc bị sỉ nhục, độc lập của tổ quốc xâm phạm. Làm sao mà thậm chí không cảm thấy chính mình bị nhục, làm sao mà thậm chí không cảm thấy lòng đầy căm giận lúc chính thị lực mình tìm thấy những sự việc như vậy.

Tác giả bài hịch lại kể tiếp về bọn giặc: ‘… lại thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu bạc vàng để vét của kho có hạn’. Không chỉ là tạm dừng ở những hành vi láo xược, bọn xứ giặc còn tồn tại những yên cầu vô lý về của cải vật chất. Ý nghĩa toát ra từ việc trở nên rất sinh động lúc tác giả đề ra sự tương phản giữa ‘của kho có hạn’ với ‘lòng tham khôn cùng’ của bọn sứ Mông cổ.

Thế thì, với những hành vi ngông cuồng, sỉ nhục về mặt tinh thần, vơ vét về mặt vật chất, bọn sứ giặc đã lộ rõ thực chất tham tàn của kẻ xâm lược. Từ đó, thái độ nhìn xa trông rộng đầy tinh thần cảnh giác của tác giả đã trọn vẹn đúng đắn: ‘Thật khác nào ném thịt cho hổ đói, sao cho khỏi gây tai vạ về sau!‘

Như vậy tức là sự nhân nhượng đang đi đến chỗ tận cùng giới hạn. Không thể nhân nhượng hơn được nữa! Không thể nhẫn nhục hơn được nữa! Đến phía trên, Trần Quốc Tuấn bày tỏ lòng căm giận của tôi: ‘Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa, chỉ căm tức rằng chưa xẻ thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù, dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngựa ta cũng vui lòng’.

Trong văn thơ cổ, thật chưa tồn tại ở đâu, lòng căm thù giặc và ý chí quyết chiến được diễn tả một cách chân thành, thống thiết và mãnh liệt đến thế. Trên đây là lòng căm thù và ý chí riêng của một người nhưng cũng tiêu biểu cho lòng căm thù và ý chí của toàn thể nhân dân Đại Việt. Hay mà thậm chí nói: ý chí của cả một dân tộc, một tổ quốc dồn nén lại trong nỗi niềm của một con người.

Có một điều đáng lưu ý: ở đoạn trên tác giả nói đến việc thực trạng chung của ‘ta’ và ‘những ngươi’, nhắc đến nguy cơ tiềm ẩn chung, nỗi nhục chung của ‘ta cùng những ngươi’ nhưng đến đoạn sau, nói lên ý chí căm thù giặc, tác giả chỉ nói ‘ta’. Vì sao vậy? Vì đó đó là điều mà vị tổng tư lệnh quân đội mong đợi ở tướng sĩ, yên cầu ở mỗi tướng sĩ của tôi. Đằng sau đoạn văn là một thắc mắc bức bách: thời cuộc rối ren như vậy, tổ quốc gặp buổi khó khăn như vậy, nỗi lòng ta như vậy, còn lòng những ngươi ra sao? Những ngươi đã thấy nỗi nhục của nước, nhưng những ngươi đã có lòng căm hận đến như vậy chăng?

Nếu ‘Hịch tướng sĩ’ của Trần Quốc Tuân là một trong những áng văn hay nhất thời cổ, thì đoạn văn trên là một trong những đoạn văn vừa hùng hồn vừa tình cảm nhất của bài hịch. Đọc đoạn văn, ta còn như nghe vang lên khí thế của cả một thời kì lịch sử hào hùng oanh liệt.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

12


Bình An

Bài văn phân tích tác phẩm “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn số 12

Trong nền văn học Việt Nam có những tác phẩm thành lập để rồi trở thành những áng văn bất hủ cùng thời đại, trải qua biết bao nhiêu sóng gió của thời hạn nhưng vẫn vẹn nguyên giá trị đến tới thời nay. Cùng với tác phẩm Nam Quốc Sơn Hà, Bình Ngô Đại Cáo, Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn cũng là một tác phẩm, một áng văn bất hủ để đời. Vậy điều gì đã tạo sự sức sống ấy?

Hịch tướng sĩ là một áng văn nghị luận cổ của văn học trung đại Việt Nam, được viết vào thời điểm giữa thế kỷ XIII, trước cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên lần thứ hai. Tác giả bài Hịch là một danh tướng kiệt xuất của triều Trần, vị chủ tướng của cuộc kháng chiến lúc bấy giờ.

Với trọng trách mà dân tộc phó thác đè nặng trên đôi vai, với nhiệt tình yêu nước cháy bỏng, Trần Quốc Tuấn nung nấu một khát vọng cừ khôi: thắng lợi giặc thù, giữ yên giang sơn bờ cõi. Để khơi dậy ngọn lửa yêu nước và động viên ý chí chiến đấu trong ba quân tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn đã ra lời lôi kéo tướng sĩ bằng một bài Hịch bất hủ: Dụ Chư tì tưởng hịch vân – còn gọi là Hịch tướng sĩ văn, áng hùng văn của mọi thời đại.

Trước tiên chúng ta đi tìm hiểu về thể loại hịch, này là một thể văn thư cổ mà những tướng lĩnh, vua chúa hoặc người thủ lĩnh một tổ chức, một trào lưu sử dụng để lôi kéo cổ vũ mọi người hăng hái chiến đấu tiêu diệt quân địch. Hịch thường được viết theo lối văn tứ lục, cũng có thể có lúc viết bằng văn xuôi hay thơ lục bát.

Một bài hịch thường được cấu trúc theo ba phần chính:phần đầu: nêu lên một nguyên lí đạo đức hay chính trị làm trung tâm tư tưởng, lí luận; phần giữa: nêu tình trạng đáng ghi chú (thông thường là kể tội quân địch); phần cuối: nêu giải pháp và lời lôi kéo chiến đấu. Hịch viết xong thường được vào ống hịch và do những sứ giả truyền lượn mọi chỗ. Nếu như hịch khẩn cấp thì trên đầu ống hịch thường xuyên có một chùm lông gà (do vậy mà gọi là vũ hịch).

Đoạn văn mở đầu Trần Quốc Tuấn đã nêu gương những hero, những vị trung thân nghĩa sĩ đã mất mình vì nước mà mất đi cả tính mạng con người. Nói cách khác tác giả đang nêu lên nguyên lí đạo đức , trung tâm lý luận tư tưởng để khuyến khích quân sĩ của tôi. Những vị trung thân nghĩa sĩ ấy là “Kỷ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Ðế; Do Vu chìa sống lưng chịu giáo, che chở cho cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than, báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay để cứu nạn cho nước.

Kính Ðức một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thái Sung; Cảo Khanh một lũ tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc”. mà thậm chí nói lập luận của Trần Quốc Tuấn vô cùng dễ hiểu ngắn gọn và súc tích. Ngài nói rằng võ tướng không thể hiểu được thì ngài lại lấy những minh xác thực tế làm cho họ hiểu. Và từ những điều này thì xét về thời điểm họ thành lập thì cũng phải có trách nhiệm với sự tồn vong của tổ quốc.

Sang đoạn tiếp theo tác giả đã trưng bày tố cáo những tội ác mà bọn giặc tạo ra cho tổ quốc ta, đồng thời cùng lúc qua đó ông thể hiện tấm lòng yêu nước và căm thù giặc thâm thúy của tôi. Tội ác của chúng được Trần Quốc Tuấn nêu lên “Ngó thấy sứ giặc đi lại nghênh ngang ngoài đường, uốn lưỡi cú diều mà sỉ mắng triều đình, đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ, thác mệnh Hốt Tất Liệt mà đòi ngọc lụa, để thỏa lòng tham không cùng, giả hiệu Vân Nam Vương mà thu vàng bạc, để vét của kho có hạn. Thật khác nào như đem thịt mà nuôi hổ đói, sao cho khỏi để tai vạ về sau !”.

Này là hàng loạt tội ác của quân giặc, qua những hình ảnh “ nghênh ngang đi giữa đường” “ sỉ mắng triều đình” và những thủ đoạn của con người đã vạch rõ tội ác và thủ đoạn của chúng. Không những thế tác giả còn thể hiện sự khinh bỉ chúng qua hình ảnh như “ đem thân dê chó mà bắt nạt tể phụ” . đồng thời cùng lúc tác giả tiếp tục bày tỏ lòng yêu nước và căm thù giặc của cá thể mình. “ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước thị lực đầm đìa; chỉ giận chưa thể xả thịt, lột da, ăn gan, uống máu quân thù; dẫu cho trăm thân ta phơi ngoài nội cỏ, nghìn thây ta bọc trong da ngựa, cũng nguyện xin làm”.

Những lời văn chắc nịnh ấy như vang lên một sự căm thù đến tột đỉnh quân địch của tôi, tác giả đã có nhưng lúc quên ăn, nước thị lực đầm đìa, ruột đau như cắt , ý chí kiên cường quyết tâm của Trần Quốc Tuấn cũng thể hiện rõ sự căm thù đó. Dẫu có phải phơi xác ngoài mặt trận thì cũng nguyện xin làm để đánh đuổi bọn xâm lược dê chó kia.

Sau lúc nêu mới ân tình giữa tướng soái và tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn phê phán những hành vi sai của tướng sĩ, đồng thời cùng lúc xác định những hành vi nên làm nhằm mục tiêu thức tỉnh sự tự ý thức, trách nhiệm, tự nhìn nhận lại mình để điều chỉnh suy nghĩ cũng như hành vi của tướng sĩ. Tác giả nêu lên sự thiệt hơn vô tư trong quân đội, đói thì cho cơm trắng ăn, đi thủy thì cho thuyền mà đi dạo thì cho ngựa…nhưng nay chủ nhục mà quân không biết lo.

Tác giả tiếp tục nêu những sai lệch trong quân đội để cảnh tỉnh binh sĩ. Những sai lệch ấy là có người thì mê rượu, cờ bạc, quyến luyến vợ con, làm ruộng vườn để cung phụng mái ấm gia đình, có kẻ lại ham săn bắn mà nhác việc quân. Này là toàn bộ những sai lệch trong quân đội rất rất đáng lo ngại nếu bất chợt giặc Nguyên Mong sang thì nhưng sai lệch ấy, việc làm ấy mà thậm chí cứu tổ quốc được hay là không?.

Đợi đến lúc đó vợ con cũng không thể để mà quyến luyến nữa, tổ quốc cung chẳng phải của tôi mà tiếng nhơ nhuốc còn để lại mãi đời sau, lúc đo thì còn vui được nữa hay là không. Từ đó Trần Quốc Tuấn nêu lên những việc cần phải làm ngay chính lúc này là triệu tập vào luyện binh pháp, theo Binh Thư Yếu lược để đánh đuổi quân Mông được.

Và việc đó đồng nghĩa với việc những người thân hay những thú vui của họ sẽ vẫn còn đấy, lúc ây vui cũng chưa muộn “Những ngươi ở cùng ta coi giữ binh quyền đã lâu ngày, (. . . ) lúc trận mạc xông pha thì cùng nhau sống chết, lúc ở nhà thong thả thì cùng nhau vui cười. ” , “Lúc bấy giờ, ta cùng những ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào!

Chẳng những thái ấp của ta không thể, mà bổng lộc của những ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con những ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giầy xéo, mà phần mộ thân phụ mẹ những ngươi cũng trở nên quật lên. . . ”. từ những lời nói ấy ta như thấy được Trần Quốc Tuấn đã rất khôn khéo với những lời trách móc hay cũng như giáo huấn binh sĩ của tôi.

Nhưng lại có những lúc lời nói ấy không giống của một chủ tướng mà giống người cùng cảnh ngộ với họ hơn. Có thẻ thấy tác giả là một vị tướng tài ba thấu hiểu hết những buồn vui cũng như thú chơi của binh sĩ để từ này mà chấn chỉnh lại. Trước những sai lệch thì như trách móc nhưng sau đó không phải là hình phạt như chém đầu hay đánh đập mà chỉ là những lời khuyên. Điều đó góp thêm phần cho quân sĩ không mất đi người nào mà còn lấy được lòng người, sử dụng liệu pháp mạnh lúc này chỉ khiến cho cho những người ta thêm phần không nể phục.

Nói tóm lại dù là khuyên răn bày tỏ thiệt hơn hay là lời nghiêm khắc cảnh cáo thì cũng đều nhằm mục tiêu khơi dậy ý thức về trách nhiệm, bổn phận của tướng sĩ so với giang sơn xã tắc, đều hướng tới cái đích lôi kéo đồng tâm hiệp lực tiêu diệt quân xâm lược, đối phó với quân địch. Thẩm mỹ và nghệ thuật trong bài cũng mang đến những thuyết phục tuyệt vời cho bài hịch.

Này là thẩm mỹ và nghệ thuật so sánh tương phản để thấy được sự ngông nghênh hống hách và thực chất dê chó của quân địch. Đồng thời cùng lúc với giọng văn lúc nghiêm trang như trách móc, sỉ mắng lúc nhẹ nhàng đồng cảnh ngộ, lúc tha thiết như tâm tình, lúc lại âm vang như thể hiện sự căm tức quân địch để đã mang lại hiệu ứng bất thần đến với binh sĩ.

Toàn bộ những nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật ấy đã mang đến sự bất hủ và thành công cho áng văn này. không những thế cũng chính bởi sự thuyết phục của bào hịch những lời nói, những tâm tư tình cảm của Trần Quốc Tuấn đã thức tỉnh được binh sĩ giúp họ tỉnh lại và chú tâm vào công việc luyện binh pháp hằng ngày. Để rồi đi đến một kết quả mong đợi và tốt đẹp này là thắng lợi quân Nguyên Mông một cách huy hoàng.

Ảnh minh họa (Nguồn internet)
Hình ảnh minh họa (Nguồn internet)

Tác phẩm “Hịch tướng sĩ” thành công cả về nội dung và thẩm mỹ và nghệ thuật triệu chứng thâm thúy nhất lòng yêu nước của một vị chủ tướng có tâm, suốt đời tận tụy vì sự nghiệp giải phóng dân tộc đồng thời cùng lúc khơi gợi lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong những con người.

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button